Wawel to wyniesienie geologiczne o charakterze zrębu tektonicznego, powstałe w miocenie i zbudowane z górnojurajskich wapieni wieku oksfordzkiego datowanych na 161–155 mln lat. Wzgórze wznosi się na około 228 m n.p.m. i znajduje się na lewym brzegu Wisły. Na jego obszarze zachowały się zarówno zabudowania historyczne, jak i relikty fortyfikacji oraz szczątki budowli z różnych epok.
Co to jest Wawel w Krakowie?
Wawel to wzgórze położone na Pomoście Krakowskim w granicach dzielnicy I Stare Miasto. Do 1954 roku Wzgórze funkcjonowało jako odrębna jednostka administracyjna miasta — dzielnica II Zamek. W 1978 Wawel wraz ze Starym Miastem, Kazimierzem i Stradomiem został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO, a w 1994 uznano go za pomnik historii razem z kilkoma innymi częściami Krakowa.
Skąd pochodzi nazwa Wawel?
Nazwa wzgórza ma kilka proponowanych wyjaśnień. Kronika wielkopolska podaje formy takie jak Wøwel (pierwotnie Bøbel) i przedstawia etymologie o charakterze legendarnym. Inne hipotezy łączą nazwę z określeniami związanymi z topografią i wilgotnością terenu — z rdzeniami interpretowanymi jako „wyniosłość wśród mokradeł” lub „miejsce wyniosłe i suche wśród łąk błotnistych”. Pojawiają się także propozycje łączące nazwę z podobieństwami fonetycznymi do nazw miejscowych typu Wąwelnica czy Wąwolnica oraz z formami porównawczymi do nazwy Babel.
Jak rozwijała się zabudowa i historia Wawelu?
Ślady osadnictwa na Wawelu sięgają okresu środkowego paleolitu, około 100 tys. lat p.n.e. W okresie wczesnego średniowiecza wzgórze rozwinęło się jako jeden z ośrodków władzy plemienia Wiślan. Źródła kronikarskie, takie jak zapiski Wincentego Kadłubka, wiążą miejsce z legendarnymi postaciami — Krakiem i Wandą — oraz z opowieściami o Smoczej Jamie.
W X wieku tereny Wawelu weszły w skład tworzącego się państwa polskiego. W 1000 roku utworzono biskupstwo krakowskie, co zapoczątkowało budowę katedry. Pierwsze murowane i kamienne zabudowania na wzgórzu pochodzą z przełomu X i XI wieku i obejmują m.in. rotundę Najświętszej Marii Panny, kościół św. Jerzego oraz inne obiekty przedromańskie. W XI i XII wieku rozwijała się architektura romańska — budowę drugiej katedry, tzw. "Hermanowskiej", przypisuje się fundacji Władysława Hermana, a jej konsekracja nastąpiła w 1142 roku. Zachowały się elementy tej fazy, między innymi krypta św. Leonarda.
W późniejszych stuleciach nastąpiły kolejne przebudowy. Po pożarze z początku XIV wieku rozpoczęto budowę trzeciej katedry, której zasadniczy zrąb istnieje do dziś i została ona konsekrowana w 1364 roku. W tym okresie pojawiły się liczne kaplice przy prezbiterium i przy nawach. Wawel pełnił funkcję miejsca pochówków królewskich; sarkofag Władysława Łokietka oraz nagrobki Kazimierza Wielkiego i Władysława Jagiełły pochodzą z tego długiego procesu budowlanego i artystycznego. W okresie gotyku i późnego średniowiecza przebudowano także warowny zamek królewski — prace kontynuowano za Kazimierza Wielkiego, Władysława Jagiełły i Jadwigi; z tych dzieł zachowała się między innymi Sala Kazimierzowska w wieży z XIII–XIV wieku.
Co znajduje się na wzgórzu?
Na Wawelu stoją dwa główne zespoły zabytkowe: Zamek Królewski na Wawelu oraz bazylika archikatedralna św. Stanisława i św. Wacława. Dodatkowo wzgórze obejmuje fortyfikacje oraz obiekty takie jak Smocza Jama. W obrębie kompleksu odkryto relikty budowli pochodzących z różnych epok, które świadczą o długiej i złożonej historii osadnictwa i funkcji obronnych wzgórza.
Odnalezione relikty i zachowane zabytki tworzą warstwową strukturę historyczną Wawelu, obejmującą okresy od czasów przedromańskich po epokę renesansu i późniejsze przekształcenia.
Informacje praktyczne
- Adres: Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: nd 9:00–17:30, pn 10:00–16:00, wt–sob 9:00–17:00
- Telefon: +48124225155
- Strona internetowa: wawel.krakow.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,8 (906 opinii)
