Synagoga Remuh stoi na Kazimierzu w Krakowie i wraz z przyległym cmentarzem tworzy zespół sakralny sięgający XVI wieku. Nazwa obiektu pochodzi od hebrajskiego akronimu רמ"א (ReMU), którym określany jest rabin Mojżesz Isserles. Budynek wyróżnia się renesansowymi detalami zachowanymi mimo licznych przebudów.
Historia
W 1495 król Jan Olbracht wydał decyzję o utworzeniu na terenie Kazimierza oppidum iudaeorum, czyli miasta żydowskiego, i przesiedleniu tam społeczności żydowskiej z terenu Krakowa. W drugiej połowie XVI wieku Izrael (Isserle) ben Josef, kupiec i bankier królewski, rozpoczął adaptację swego domu na dom modlitwy. Na tablicy fundacyjnej widnieje data 1553, formalne królewskie zezwolenie wydano 12 listopada 1556.
Po pożarze 1 kwietnia 1557 synagoga została odbudowana jako budowla murowana; prace wznowiono w 1558 prawdopodobnie pod kierunkiem mistrza murarskiego Stanisława Baranka. Pierwotnie budynek służył najpewniej wąskiemu kręgowi rodziny i znajomych fundatora. XVII i XVIII wiek przyniosły kolejne przybudówki i przeróbki, a spór między budowniczym a fundatorem zakończyła ugoda z 1558 r.
W latach 1829–1830 architekt August Pluszyński podwyższył salę modlitewną i zastąpił wcześniejsze sklepienie nowym, drewnianym sklepieniem kolebkowym. Wprowadzono także murowane przybudówki północne i babiniec od strony zachodniej; kolejne prace remontowe miały miejsce w 1882 roku. Na początku XX wieku ściany ozdobiono malowidłami o tematyce biblijnej, a w 1933 konserwacje prowadził architekt Herman Gutman.
Podczas II wojny światowej budynek przejęła niemiecka Treuhandstelle; synagoga służyła wtedy jako magazyn i uległa znacznym zniszczeniom. Jesienią 1945 obiekt ponownie udostępniono do kultu. W 1947 budynek zwrócono Kongregacji Wyznania Mojżeszowego w Krakowie, a w latach 1958–1968 przeprowadzono gruntowną konserwację kierowaną przez architekta Stefana Świszczowskiego, finansowaną także przez American Jewish Joint Distribution Committee. W 1968 synagogę odwiedził kardynał Karol Wojtyła, w 1992 prezydent Izraela Chaim Herzog, a 31 lipca 1996 katolicko-żydowska organizacja Rfaayenu Society przekazała odnalezione zwoje Tory. W czerwcu 2002 synagogę odwiedził książę Karol. Odnowa prowadzona w latach 2008–2013 otrzymała dotację z Narodowego Funduszu Rewaloryzacji Zabytków Krakowa w łącznej wysokości 3 164 957,56 zł.
Architektura i wyposażenie
Obiekt otacza tynkowany mur kryty dachówką; w mur włączone są fragmenty ścian rozebranych domów. Przed wejściem znajduje się brama z inskrypcją hebrajską: „Bożnica Nowa błogosławionej pamięci Remuh”. Budynek wzniesiono w stylu renesansowym, choć jego forma uległa przekształceniom na skutek przebudów. Główną część stanowi jednonawowa sala dla mężczyzn o sklepieniu kolebkowym, w rzucie prostokąta.
Wymiary sali głównej w świetle murów to 10,4 x 5,1 m. Do sali dołączone są dwie przybudówki: północna na rzucie kwadratu oraz zachodnia mieszcząca salę kobiet. We wnętrzu zachowały się oryginalne i częściowo zrekonstruowane elementy wyposażenia liturgicznego, w tym renesansowy aron ha-kodesz oraz ner tamid. Aron ha-kodesz pochodzi z drugiej połowy XVI wieku; odnawiano go w 1933 i w latach 1958–1968, kiedy to uzupełniono zniszczone fragmenty i odtworzono pulpit kantora oraz schodki.
Ner tamid zrekonstruował kamieniarz Antoni Ściera; przy jego wmurowanym napisie widnieje dedykacja: „Światło wieczne za duszę błogosławionej pamięci rabina Remuh”. Zabytkowe XVII‑wieczne drzwi aron ha-kodesz przechowywane są obecnie w zbiorach Muzeum Izraela w Jerozolimie. We wnętrzu znajdują się tablice jorcajtowe z personaliówami i datami śmierci członków kongregacji oraz żaróweczki zapalane w rocznice.
Tradycja przekazuje nam, że w tym miejscu stawał Remu, pamięć sprawiedliwego błogosławiona, aby się modlić i wylewać swe żale przed świętym, błogosławiony On
Po prawej stronie aron ha-kodesz stoi tzw. krzesło Remu. Miejsce to nie jest zajmowane; według tradycji rabin Remu modlił się właśnie w tym punkcie, dlatego pozostawiono je wolne na znak szacunku.
Informacje praktyczne
- Adres: Szeroka 40, 31-053 Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: pn–pt, nd 10:00–18:00
- Telefon: +48124295735
- Strona internetowa: gwzkrakow.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,2 (2 117 opinii)
