Muzeum Archeologiczne w Krakowie powstało w 1850 roku jako pierwsza tego typu instytucja w Polsce. Zbiory rozrosły się dzięki apelowi o przekazywanie znalezisk oraz własnym badaniom wykopaliskowym prowadzonym m.in. na terenach Małopolski, na Ukrainie, Litwie i Białorusi. Obecnie kolekcja muzeum obejmuje ponad 773 000 zabytków.
Historia muzeum
Muzeum utworzono jako Muzeum Starożytności i początkowo zlokalizowano je w Bibliotece Jagiellońskiej przy ul. św. Anny. Czternaście lat później placówka przeniosła się na Sławkowską 17, a od 1967 roku zajmuje budynek w historycznym centrum Krakowa. Już przy powołaniu muzeum wystosowano apel do społeczeństwa o dary, co przyczyniło się do szybkiego rozrostu kolekcji.
Muzeum prowadziło własne wykopaliska, które wzbogaciły zbiory o cenne przedmioty — wśród nich jest słynny posąg Światowida ze Zbrucza. Badania obejmowały m.in. tereny Małopolski oraz okolice powstającej Nowej Huty, gdzie wykopaliska rozpoczęto w 1949 roku i które stały się jednym z najdokładniej zbadanych obszarów w kraju.
Jak wygląda budynek i otoczenie?
W miejscu, gdzie stoi gmach muzeum, w IX–XIII wieku funkcjonowały drewniano-ziemne umocnienia podgrodzia Okół, a od XIV wieku biegł mur obronny miasta. Pozostałości tych umocnień zachowały się w podziemiach i w północno-wschodniej części ogrodu należącego do muzeum.
Na terenie zabudowań znajdowały się historyczne obiekty — m.in. dwory, miejska łaźnia oraz od XVII do końca XVIII wieku kościół z klasztorem karmelitów bosych. Po likwidacji klasztoru przez władze austriackie część zabudowań pełniła funkcję sądu i więzienia. Po roku 1956 miasto przekazało te obiekty na cele kulturalne, a od 1964 przenoszono do nich pracownie, magazyny i sale wystawowe.
W przededniu 175. rocznicy powstania muzeum przeprowadzono prace adaptacyjne polegające na wykorzystaniu dotychczas nieużytkowanego poddasza. W wyniku tej inwestycji powierzchnia użytkowa muzeum zwiększyła się o 700 m², powstała nowa wystawa stała i nowoczesna sala konferencyjna, którą można też wykorzystać do działań edukacyjnych.
Co można zobaczyć w muzeum?
Muzeum prezentuje wystawy stałe i sezonowe oraz ekspozycje czasowe. We wnętrzach głównego gmachu pokazano m.in. wystawę Pradzieje i średniowiecze Małopolski, która ukazuje różne aspekty życia dawnych mieszkańców regionu, opierając narrację na wybranych datach historycznych i uzupełniając ją nowoczesnymi wizualizacjami. Wystawa uwzględnia potrzeby osób z niepełnosprawnościami.
Na wystawie Pradziejów wybrano kluczowe momenty rozwoju regionu, m.in.:
Daty i związane z nimi hasła:
- 70 000 p.n.e. – człowiek neandertalski
- 26 000 p.n.e. – Homo sapiens jako łowca mamutów
- 5300 p.n.e. – ostatni myśliwi i pierwsi rolnicy
- 700 p.n.e. – okres ciałopalenia, kultura epoki brązu
- 250 p.n.e. – obecność Celtów w regionie
- 1000 n.e. – na progu chrześcijaństwa
- 1300 n.e. – sytuacja w Krakowie
W podziemiach muzeum przygotowano ekspozycję poświęconą historii miejsca i losom ludzi więzionych w tych murach. Wśród eksponatów znajduje się duży fragment kamiennego muru miejskiego z przełomu XIV i XV wieku oraz cela śmierci z czasów okupacji niemieckiej.
Wystawy sezonowe, oddziały i zbiory specjalne
W okresie sezonowym muzeum pokazuje ekspozycje poza gmachami głównymi, m.in. wystawę Dzieje Rynku krakowskiego i kościoła św. Wojciecha w podziemiach kościoła św. Wojciecha na Rynku Głównym. Oddział muzeum w Nowej Hucie — Lamus przy dworze w Branicach — mieści wystawę Garncarstwo pradziejowe przedstawiającą historię naczyń ceramicznych od VI tysiąclecia p.n.e. do XIII wieku n.e.
W okresie modernizacji znacznej części gmachu (od 2 kwietnia 2024 do około grudnia 2026) niektóre ekspozycje zostały czasowo zamknięte. Do zamkniętych wystaw należą m.in. Bogowie starożytnego Egiptu, Peruwiańskie zbiory Władysława Klugera oraz prezentacje takich obiektów jak kopia Wazy z Bronocic czy Światowid ze Zbrucza. Zbiory te mają być ponownie udostępnione po zakończeniu prac remontowych.
Muzeum organizowało także liczne wystawy czasowe i objazdowe, spośród których warto wymienić m.in. Archeologiczną autostradę i ekspozycję Ukraina przed wiekami oraz wystawę Chrzest 966 – oblicza chrystianizacji. Udostępniano także prezentacje tymczasowe poświęcone historii praktyk codziennych i kolekcjonerstwa, np. wystawę o paleniu tytoniu i fajkach, wystawę z okazji 160-lecia pierwszej ekspozycji muzeum oraz pokaz badań nad polskimi pionierami egiptologii z Tadeuszem Smoleńskim w roli głównej.
Kto kierował muzeum?
Wśród dyrektorów Muzeum Archeologicznego w Krakowie wymienia się kolejno: Gotfryda Ossowskiego (1850–1894), Włodzimierza Demetrykiewicza (1894–1937), Tadeusza Reymana (1937–1955), Stefana Noska (1955–1961), Kazimierza Radwańskiego (1961–1995), Jacka Rydzewskiego (1995–2011) oraz Jacka Górskiego, który pełni funkcję dyrektora od 2011 roku.
Ostatni akapit
Muzeum działa jako samorządowa instytucja kultury, której organizatorem jest Województwo Małopolskie; nadzór ogólny sprawuje Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, a bezpośredni Zarząd Województwa Małopolskiego.
Informacje praktyczne
- Adres: Senacka 3, 31-002 Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: nd 11:00–16:00, wt–sob 9:00–17:00
- Telefon: +48124227100
- Strona internetowa: ma.krakow.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,5 (2 707 opinii)
