Zamek Królewski na Wawelu pełni funkcję muzeum o charakterze rezydencji historycznej. Instytucja działa jako państwowa jednostka kultury zarejestrowana w Rejestrze Narodowych Instytucji Kultury pod numerem 21/92 oraz w Państwowym Rejestrze Muzeów pod numerem 16/135.
Jak powstało muzeum na Wawelu?
Początki zbiorów wawelskich sięgają końca XIX wieku. W 1882 roku Jan Matejko przekazał pomysłowi utworzenia muzeum na Wawelu swój obraz „Hołd pruski”, co bywa uznawane za punkt wyjścia dla przyszłych kolekcji. Zbiory zaczęto systematycznie gromadzić w związku z pracami konserwatorskimi prowadzonymi od 1905 roku po opuszczeniu wzgórza przez wojska austriackie.
W 1930 roku powołano centralną instytucję muzealną — Dyrekcję Państwowych Zbiorów Sztuki — z zamkiem wawelskim jako jednym z oddziałów. Po II wojnie światowej, w 1945 roku, Zamek Królewski na Wawelu stał się samodzielnym muzeum. W kolejnych dekadach do zbiorów wracały rewindykowane zabytki; do ważnych wydarzeń należą powrót arrasów z Kanady w 1961 roku oraz dar Karoliny Lanckorońskiej w 1994 roku.
Co obejmują zbiory i ekspozycje?
Zamek udostępnia kilka stałych ekspozycji, które razem tworzą przekrój przez historię rezydencji królewskiej i związaną z nią sztukę. Wśród stałych ekspozycji znajdują się Reprezentacyjne Komnaty Królewskie, Prywatne Apartamenty Królewskie, Skarbiec Koronny i Zbrojownia, Sztuka Wschodu z kolekcją namiotów tureckich, Wawel Zaginiony oraz Wawel Odzyskany. Do trasy należy także Ogrody Królewskie na Wawelu wraz z rezerwatem archeologicznym kościoła Św. Gereona.
Trzon zbiorów tworzą dzieła i pamiątki rewindykowane po traktacie ryskim z 1921 roku, w tym arrasy królewskie oraz przedmioty związane z koronacją polskich władców, na przykład miecz koronacyjny Szczerbiec. Zamek prowadzi również wystawy w oddziałach: na zamku w Pieskowej Skale i w dworze w Stryszowie.
Jaka jest misja i status prawny zamku?
Zamek działa na podstawie statutu nadanego przez Ministra Kultury. Jako muzeum-rezydencja jego cele obejmują zachowanie zabytkowej substancji Wawelu jako pomnika historii i elementu dziedzictwa narodowego, odtworzenie przeszłości Wawelu oraz włączenie tych wartości w obieg kultury narodowej. Do zadań instytucji należy gromadzenie i ochrona dzieł sztuki i pamiątek, konserwacja budowli i zbiorów, prowadzenie badań naukowych oraz działalność wydawnicza, edukacyjna i informacyjna.
Nazwa, wizerunek i logo Zamku są zastrzeżone w Urzędzie Patentowym Rzeczypospolitej Polskiej.
Kto kierował odbudową i zarządzał zbiorem?
Kierownictwo Restauracji Zamku na Wawelu nadzorowało prace konserwatorskie od początku XX wieku i odpowiadało za odnowienie większości zabudowań zamkowych. Instytucja ta działała do końca 1985 roku; w 1986 roku zadania związane z organizacją prac konserwatorskich przejęły Państwowe Zbiory Sztuki na Wawelu.
Aby przedstawić przykładowe nazwiska związane z tym okresem, wymieniono kierowników od 1905 roku:
Lista kierowników odnowienia Zamku na Wawelu:
- arch. Zygmunt Hendel (1905–1914)
- arch. Ignacy Sowiński (1914–1916)
- arch. Karol Skawiński (1916)
- prof. dr hab. Adolf Szyszko-Bohusz (1916–1939; 1945–1946)
- prof. dr hab. Bohdan Guerquin (1946–1947)
- prof. dr arch. Witold Minkiewicz (1947–1951)
- prof. dr hab. Alfred Majewski (1951–1983)
- Tadeusz Szafer (1984–1985)
Dyrektorami Zamku Królewskiego na Wawelu po 1945 roku byli między innymi prof. dr hab. Tadeusz Mańkowski, prof. dr hab. Jerzy Szablowski, prof. dr hab. Jan Ostrowski oraz prof. dr hab. Andrzej Betlej, który obejmuje stanowisko od 2020 roku.
Informacje praktyczne
- Adres: Wawel 5, 31-001 Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: wt–nd 9:00–19:00, pn 10:00–16:00
- Telefon: +48124225155
- Strona internetowa: wawel.krakow.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,7 (167 147 opinii)
