Fort nr 44 „Tonie”, położony na obrzeżach Krakowa, pozostaje w trybie renowacji, a jego udostępnianie zwiedzającym odbywa się nieregularnie. Zarządzanie obiektem przejął Zarząd Budynków Komunalnych (ZBK) po zakończeniu postępowań sądowych i formalnym przekazaniu nieruchomości miastu. W 2025 roku wykonano prace zabezpieczające, a dalsze prace projektowe i porządkowe są planowane w kolejnych latach.
Co się stało z fortem po sporach prawnych?
Umowę dzierżawy zawartą w 2008 r. z Fundacją „Janus” rozwiązano po wieloletnich zaległościach czynszowych. Postępowania sądowe przeciwko Fundacji obejmowały łącznie 39 spraw dotyczących fortów dzierżawionych przez organizację, z czego część zakończyła się prawomocnie na korzyść Skarbu Państwa. W przypadku Fortu „Tonie” najważniejsze procesy o eksmisję i zapłatę zostały rozstrzygnięte na korzyść Skarbu Państwa, a 22 maja 2022 r. ZBK przejął obiekt w drodze eksmisji. Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej korzystał z obiektu na podstawie umowy użyczenia zawartej 24 listopada 2023 r., a teren został zwrócony ZBK 21 marca 2025 r. Ostateczna darowizna na rzecz Gminy Miejskiej Kraków została zawarta 10 grudnia 2025 r.
Jakie prace wykonano i jakie są plany inwestycyjne?
W 2025 roku Zarząd Budynków Komunalnych zlecił prace zabezpieczające, które umożliwiły okazjonalne udostępnianie fortu — zakryto niebezpieczne otwory i odgrodzono strefy zagrożenia. Dodatkowo przeprowadzono pilne zabezpieczenia mające chronić zachowane egzemplarze wież pancernych Senkpanzer M.2; koszt tych prac przekroczył 160 tys. zł. Obecnie toczą się prace projektowe nad dokumentacją hydroizolacji stropodachu koszar, schronu głównego i poterny. Sporządzenie projektu ma kosztować prawie 100 tys. zł i jest planowane do lutego 2027 r. Po uzyskaniu niezbędnych decyzji i pozwoleń możliwe będzie zaplanowanie prac budowlanych i oszacowanie kosztów ich wykonania.
Co zmienia się w dostępności i zagospodarowaniu terenu?
Obiekt jest udostępniany zwiedzającym po wcześniejszym umówieniu — ZBK wskazuje, że odbywa się to systematycznie, najczęściej 2–3 razy w miesiącu. Równolegle prowadzone są działania porządkowe i pielęgnacyjne zieleni od 2026 r. Wydział Dialogu, Konsultacji i Kontaktu Obywatelskiego UMK wspólnie z Zarządem Zieleni Miejskiej przeprowadził etap konsultacji społecznych dotyczących terenu wokół fortu w okresie 11 maja–12 czerwca 2026 r. Zebrane opinie mają posłużyć do przygotowania wytycznych dla projektantów przestrzeni rekreacyjnej wokół fortu; konsultacje nie obejmowały definiowania funkcji wewnątrz zabudowań fortecznych.
Czy w planach jest muzeum?
Pierwotny cel umowy z 2008 r. zakładał utworzenie Muzeum Twierdzy Kraków w forcie. Na dziś nie podjęto ostatecznych decyzji co do docelowego zagospodarowania obiektu ani form ziemnych. Skala i wartość historyczna fortu wymagają dodatkowych analiz przed wyborem funkcji i zakresu prac adaptacyjnych. Jednocześnie prowadzone są prace nad doprowadzeniem mediów (woda, kanalizacja, gaz), które wpłyną na możliwości przyszłej adaptacji obiektu.
Jak fort włącza się w wydarzenia lokalne?
Fort „Tonie” został wpisany w program Dni Twierdzy Kraków 2026, podczas którego organizowano zwiedzania z przewodnikami. W harmonogramie imprezy przewidziano kilka terminów zwiedzania Fortu 44 w weekend 26–27 września 2026 r. Wydarzenia w ramach Dni Twierdzy mają charakter popularyzacyjny i obejmują także spacery tematyczne, prelekcje i warsztaty dotyczące fortyfikacji.
W najbliższym okresie kolejne decyzje o zakresie prac budowlanych i funkcjach obiektu będą zależeć od wyników dokumentacji projektowej i decyzji administracyjnych. Data wykonania projektu hydroizolacji i rozpoczęcia kolejnych etapów prac pozostaje kluczowym terminem dla dalszego udostępniania fortu.
