Fabryka Emalia Oskara Schindlera to dawny zakład przemysłowy, który od 2007 r. znalazł się pod opieką muzeum i od 2010 r. prezentuje stałą ekspozycję poświęconą okupacyjnemu losowi Krakowa. Zakład działał w latach przed- i podczas II wojny światowej, najpierw jako prywatna fabryka naczyń emaliowanych, a później jako niemiecka Deutsche Emailwarenfabrik prowadzona przez Oskara Schindlera.
Skąd pochodzi fabryka?
Zakład powstał w 1937 roku jako Fabryka Naczyń Emaliowanych i Wyrobów Blaszanych Rekord. Jednym z założycieli był Wolf Luzer Glajtman. Pierwsza siedziba znajdowała się przy ul. Romanowicza; od stycznia 1938 rok produkcja przeniosła się do nowego budynku na krakowskim Zabłociu. W marcu 1939 roku fabryka zaprzestała działalności i w czerwcu tego samego roku ogłoszono jej upadłość.
W listopadzie 1939 roku Oskar Schindler przejął zakład w zarząd powierniczy, a następnie wydzierżawił go i przekształcił w Deutsche Emailwarenfabrik. Schindler rozbudował zakład — powstały hale obróbcze i tokarnie, tłocznie oraz narzędziownia, a w 1942 roku nadbudowano halę sztancowni tworząc trzykondygnacyjny budynek z zapleczem administracyjnym i mieszkaniem właściciela. Do 1943 roku produkowano głównie naczynia emaliowane; od 1943 uruchomiono także dział produkcji zbrojeniowej.
Jak fabryka stała się miejscem ratunku?
Początkowo w zakładzie przeważali pracownicy polscy, z czasem coraz większą część siły roboczej stanowili Żydzi. Po likwidacji getta krakowskiego w 1943 roku część ocalałych została umieszczona w obozie Płaszów, lecz pracownicy Schindlera trafili do baraków na parceli przyległej do fabryki. W 1944 roku liczba zatrudnionych wynosiła około 1100 osób.
Aby uratować pracowników, Schindler wraz z księgowym Itzhakiem Sternem przygotował listę osób przeznaczonych do ewakuacji do nowej fabryki w Brünnlitz. Dzięki tej akcji do nowego zakładu przewieziono ponad 1100 osób, które pracowały tam aż do 8 maja 1945 roku.
Co obejmuje ekspozycja muzealna?
W budynku administracyjnym oddziału Muzeum Historycznego Miasta Krakowa utworzono stałą wystawę zatytułowaną Kraków – czas okupacji 1939–1945. Ekspozycja zajmuje 45 sal i została podzielona na segmenty tematyczne poświęcone między innymi: kampanii 1939 roku, roli Krakowa jako ośrodka administracji Generalnego Gubernatorstwa, życiu codziennemu mieszkańców, losowi Żydów krakowskich oraz działalności tajnego państwa.
Wystawę uzupełniono dokumentacją fotograficzną i archiwalną pochodzącą ze zbiorów polskich i zagranicznych. Muzeum prezentuje także dzieje ludzi zatrudnionych w fabryce oraz sylwetkę Oskara Schindlera. Oddział został uroczyście otwarty 10 czerwca 2010 roku.
Co pozostało z dawnego zakładu i jak jest wykorzystywany teren?
Po II wojnie światowej zakład przeszedł na własność skarbu państwa, a w 1948 roku działały tam Zakłady Wytwórcze Podzespołów Telekomunikacyjnych Telpod. Na terenie przy bramie wjazdowej zachowała się wagapomostowa z lat 30. XX wieku produkcji Polskiej Wytwórni Urządzeń i Sygnałów Kolejowych.
Obecnie kompleks został podzielony między dwie instytucje: Muzeum Historyczne Miasta Krakowa oraz Muzeum Sztuki Współczesnej. Fabryka Schindlera znajduje się na trasie Krakowskiego Szlaku Techniki.
Informacje praktyczne
- Adres: Lipowa 4, 30-702 Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: śr–nd 9:00–20:00, pn 10:00–15:00
- Telefon: +48122570096
- Strona internetowa: muzeumkrakowa.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,5 (26 132 opinie)
