W skansenie Parku Edukacyjnego "Branice" w Nowej Hucie odtworzono zagrodę pochodzącą z Krzyszkowic. Budynek przeniesiono z miejsca, gdzie musiał ustąpić inwestycji drogowej przy krajowej drodze nr 7, i na nowym miejscu złożono ponownie wraz ze stojącą obok stodołą. Prace trwały około dwóch lat i objęły sprawy formalne, projektowanie oraz roboty budowlano-konserwatorskie.
Jak przebiegała relokacja?
Demontaż chałupy odbył się jesienią i zimą; podczas rozbiórki każdy element skatalogowano, a szczególnie wrażliwe fragmenty — jak oryginalny tynk — zabezpieczono w oddzielnych opakowaniach. Transport i prace konserwatorskie sfinansowała Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad. Wykonawcą była firma Nowak-Mosty, a wśród podwykonawców znalazły się MR Consulting Środowiskowa, ŁFBN Ewelina Golańska oraz Fundacja Ochrony Zabytków Architektury Drewnianej.
Odbudowa na terenie Branic obejmowała ponowny montaż konstrukcji drewnianej, naprawy i uzupełnienia zgodnie z zasadami konserwacji oraz rekonstrukcję stodoły. Ostatnie elementy budynku przewieziono do Krakowa w lutym 2025 roku, a prace montażowe i renowacyjne trwały jeszcze po transporcie.
Co wiadomo o chałupie?
Budynek powstał w stylu krakowskim około 1890 roku. Ściany zbudowano z belek uszczelnianych gliną i osadzono je na kamiennej podmurówce wykutej głównie z piaskowca. Dach ma konstrukcję czterospadową opartą na krokwiach; front domu ma około 11 metrów szerokości. Układ wnętrza obejmuje sienią dzielącą część mieszkalną i gospodarczą — po lewej znajduje się kuchnia i izba, a w sieni umieszczono piec chlebowy.
Chałupa należała do tej samej rodziny od momentu budowy i przetrwała zmiany ustrojowe oraz wydarzenia historyczne XX wieku. Od 1986 roku znajduje się w rejestrze zabytków. Konserwatorzy ocenili, że udało się zachować blisko 70 procent pierwotnej substancji konstrukcji, podczas gdy stodoła była w lepszym stanie zachowania.
Jaką rolę ma pełnić obiekt w skansenie?
Chałupa z Krzyszkowic ma być jednym z elementów prezentujących drewnianą zabudowę i życie wiejskie Krakowiaków Zachodnich w skansenie Parku Edukacyjnego Branice. Spółka Kraków Nowa Huta Przyszłości planuje, że kompleks skansenu obejmie docelowo 11 zagród, karczmę, kościół oraz budynek ekspozycyjno-edukacyjny przeznaczony na warsztaty, wykłady i wystawy.
Na obecnym etapie nie wskazano daty otwarcia wystaw lub udostępnienia chałupy zwiedzającym. Finansowanie demontażu i remontu pochodzi od inwestora drogowego, dlatego obiekt trafił do Branic jako element szerszego projektu rewitalizacji przestrzeni poprzemysłowej i ochrony dziedzictwa regionalnego.
Blisko 70 procent oryginalnych elementów konstrukcji udało się zachować podczas prac konserwatorskich.
