Plac Bohaterów Getta leży w dzielnicy XIII Podgórze i przez długi czas występował pod innymi nazwami — w XIX wieku jako Mały Rynek, a w latach 1917–1948 jako plac Zgody. Jego zarys pojawił się na planach katastralnych w pierwszej połowie XIX wieku jako niezabudowany teren przy drogach prowadzących do magazynów solnych. W drugiej połowie XIX wieku plac zaczął pełnić funkcję targowiska; handlowano tu najpierw świniami, a później także bydłem.
Jaka jest historia placu?
W drugiej połowie XIX wieku na placu działała ujeżdżalnia wykorzystywana przez stacjonujące w pobliżu oddziały ułanów, a od lat 80. XIX wieku miejsce funkcjonowało jako targowisko. W kolejnych dekadach pojawiły się zabudowania mieszkalne i usługowe — warsztaty, masarnie, szynkownie oraz sklepy. W 1909 koncesję na prowadzenie apteki pod numerem Mały Rynek 20 otrzymał Józef Pankiewicz, a później obiekt ten stał się znany jako apteka „Pod Orłem”.
W 1913 otwarto III Most, a w 1917 Rada Miasta zatwierdziła zmianę nazwy na plac Zgody, co wiązało się z formalnym połączeniem Podgórza z Krakowem. W 1930–1931 powstał na placu dworzec autobusowy „Karpaty” według projektu Adolfa Siódmaka; dworzec obsługiwał połączenia z regionem podkarpackim i był jednym z dwóch dworców autobusowych miasta. Na placu istniała także pętla tramwajowa linii numer 3 łączącej Podgórze z Piaskami Wielkimi.
Co wydarzyło się na placu podczas istnienia getta?
Getto krakowskie utworzono 3 marca 1941 decyzją gubernatora dystryktu krakowskiego, Ottona Wächtera. Plac stał się centralnym punktem getta; wszyscy nieżydowscy mieszkańcy zostali wysiedleni z wyjątkiem Tadeusza Pankiewicza, prowadzącego aptekę „Pod Orłem”. W budynku dworca autobusowego działał posterunek granatowej policji, a obok przebiegał mur otaczający dzielnicę, zakończony elementami przypominającymi macewy.
Przez środek placu biegła ulica przedłużająca ulicę Targową; jej przebieg dziś zaznaczono innym ułożeniem kostki brukowej. Plac służył jako główne miejsce koncentracji ludności żydowskiej przed transportami do obozów koncentracyjnych; w zachodniej części gromadzono ludzi, w centralnej części stały ciężarówki do załadunku mienia. Pierwsza selekcja na placu odbyła się 4 czerwca 1942 i podczas niej rozstrzelano co najmniej 111 osób. Ostatnia selekcja miała miejsce 13 marca 1943, a zwłoki pomordowanych pochowano w zbiorowej mogile na terenie obozu Płaszów. Do połowy grudnia 1943 trwało sortowanie zagrabionego mienia, a opuszczone domy zasiedlono z przydziału niemieckiego starosty miasta.
Co znajduje się dziś na placu?
W 2005 plac przeszedł przebudowę; między innymi rozebrano i odtworzono od podstaw budynek dworca autobusowego. Po zakończeniu prac na placu odsłonięto pomnik upamiętniający krakowskie getto i ofiary — to instalacja złożona z 70 krzeseł. Autorami projektu są Piotr Lewicki i Kazimierz Łatak; inspiracją dla pomnika był opis sprzętów wynoszonych na plac podczas opróżniania domów zawarty w książce Tadeusza Pankiewicza "Apteka w getcie krakowskim".
Upamiętnienie otrzymało wyróżnienie w konkursie European Prize for Urban Public Space w 2006 roku oraz Gold Award w konkursie Urban Quality Award w 2011 roku.
Informacje praktyczne
- Adres: Plac Bohaterów Getta, 30-547 Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Telefon: +48576570624
- Strona internetowa: exciting-krakow.com
- Ocena w Mapach Google: 4,5 (13 635 opinii)
