| Dane | |
|---|---|
| Pełne nazwisko | Jan Józef Adamus |
| Data urodzenia | 12 marca 1896 |
| Miejsce urodzenia | Kraków |
| Data śmierci | 19 czerwca 1962 |
| Miejsce śmierci | Łódź |
| Zawód | historiograf, historyk państwa i prawa |
| Wykształcenie i stopnie | |
| Studia | Wiedeń (1915–1916), Uniwersytet Lwowski |
| Doktorat | Uniwersytet Lwowski, 1927 |
| Habilitacja | Uniwersytet w Wilnie |
| Stanowiska i funkcje | |
| Archiwum | Kierownik Archiwum Miasta Wilna; kierownik Archiwum i Muzeum Polskich Sił Zbrojnych w Szkocji |
| Uczelnie | Uniwersytet Lwowski, Uniwersytet Wileński, Uniwersytet Łódzki |
| Stopień wojskowy | Kapitan w korpusie oficerów sądowych (19 III 1928) |
Jan Adamus był badaczem dziejów prawa i państwa, ze szczególnym uwzględnieniem relacji polsko-litewskich oraz prawa karnego. W pracy naukowej zajmował się także historiografią i analizą teorii ustrojowych.
Życiorys i wykształcenie
Był synem Antoniego i Franciszki z domu Połącarz. Uczęszczał do gimnazjum w Stanisławowie. Studia prawnicze podjął w Wiedniu w latach 1915–1916, a kontynuował je na Uniwersytecie Lwowskim do 1920.
Doktorat obronił w 1927 roku na Uniwersytecie Lwowskim pod kierunkiem Przemysława Romana Dąbkowskiego. Praca doktorska nosiła tytuł Zastaw w prawie litewskim w XV i XVI wieku.
Kariera zawodowa i losy podczas wojny
Po studiach pełnił służbę w Wojskowym Sądzie Okręgowym Nr V w Krakowie; w 1928 otrzymał stopień kapitana w korpusie oficerów sądowych, a w 1930 został przeniesiony w stan spoczynku. Do 1933 pracował na Uniwersytecie Lwowskim jako starszy asystent Katedry Dawnego Prawa Polskiego.
W 1933 przeniósł się do Wilna, gdzie kierował Archiwum Miasta i był docentem w Katedrze Historii Prawa Polskiego Uniwersytetu Wileńskiego; na tej uczelni uzyskał habilitację. W 1940 aresztowało go NKWD i został zesłany na terytorium Uzbeckiej SRR. Podczas wojny przebywał m.in. w Jerozolimie, gdzie stał na czele Archiwum Armii Polskiej na Wschodzie. W latach 1944–1947 przebywał w Szkocji jako kierownik Archiwum i Muzeum Polskich Sił Zbrojnych; w tym czasie wykładał historię ustroju Polski w Polskim Wydziale Prawa na uniwersytecie w Oksfordzie.
Po powrocie do Polski w 1947 związał się z Uniwersytetem Łódzkim. Był docentem w Katedrze Historii Prawa Polskiego, od 1954 profesorem nadzwyczajnym, a w 1959 otrzymał tytuł profesora zwyczajnego. Kierował Katedrą Powszechnej Historii Państwa i Prawa oraz wykładał historię stosunków polsko-litewskich. W latach 1949–1951 kierował Biblioteką Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Łodzi.
Badania naukowe i dorobek
Zainteresowania badawcze obejmowały historię prawa i państwa polskiego oraz litewskiego, historię prawa karnego i historiografię dziejów państwa i prawa. Adamus zakwestionował tezę Anatola Lewickiego o inkorporacji Litwy do Polski bezpośrednio po zawarciu unii krewskiej. Zajmował się również dorobkiem Oswalda Balzera, analizując jego teorie o następstwie tronu w czasach piastowskich.
W swoich pracach wysunął tezę, że Polska okresu piastowskiego nie znała czystej dziedziczności tronu, a krąg elektorów był zawężony do członków dynastii.
Wybrane prace naukowe Jana Adamusa to:
- Z zagadnień prawa litewskiego (1926)
- Kodeks dyplomatyczny Litwy (1930)
- Państwo litewskie w latach 1386-1398 (1932)
- Najnowsza literatura o akcie krewskim (1938)
- O monarchii Gallowej (1952)
- Metoda prawnicza w historii (1956)
- Polska teoria rodowa (1958)
- Problemy absolutyzmu piastowskiego (1958)
- Monarchizm i republikanizm w syntezie dziejów Polski (1961)
Zmarł w Łodzi i został pochowany na Starym Cmentarzu w tym mieście.
